شب یلدا در خراسان جنوبی

شب یلدا در خراسان جنوبی مانند سایر نقاط ایران دارای آداب و رسوم خاصی است.

شب یلدا یا همان شب چله که بعضی با آن می گویند دارای قدمت بسیار بالایی است. برخی از باستان شناسان ظروف سفالی با قدمت هفت هزار ساله پیدا کرده اند که بر روی آن نقوش حیوانی قوچ و عقرب که مربوط به نقوش حیوانی ماه های ایرانی می باشد، را یافته اند.

جالب اینجاست که این نقوش در در باستان شناسی بسیار کمیاب است.

نقش سفالین دوره هخامنشی

نقش سفالین دوره هخامنشی

یلدا به چه معناست؟

تاریخ نگاران می گویند یلدا از زمان هخامنشیان وارد زبان فارسی شد. “یل” به معنی بزرگ و “دا” که هنوز لر زبان ها از آن استفاده می کنند به معنای مادر است.

دلیل این نام گذاری در دوره هخامنشیان این بود که آنها اعتقاد داشتند در شب اول زمستان که همان شب یلدا است دانه های گیاهان در زیر خاک شروع به جوانه زدن می کنند.

از هیمن جا می توان فهمید دلیل نام گذاری اولین ماه زمستان نیز به همین موضوع بر می گردد که دی به معنای جوانه زدن می باشد.

شب یلدا در خراسان جنوبی

فصل زمستان فصلی است که در آن میوه تازه ای وجود ندارد.

مردم خراسان جنوبی در شب یلدا که بیشتر به آن شب چله می گویند. در خانه بزرگان جمع می شوند.

خانه های قدیمی که کرسی دارد و قدیمی ها آن را با زغال گرم می کنند.

روی کرسی از سینی های گرد بزرگ که تمام روی کرسی را می گیرد و سینی از میوه های خشک شده  پر شده است.

همانطور که قبلا گفتیم زمستان فصل خداحافظی با میوه ها می باشد و میوه هایی استفاده می شود که در پاییز برداشت می شوند.

از همه مهمتر انار است که در آبان تا آذر برداشت می شود.

اما هندوانه که میوه ای تابستانی به یاد تابستان گرم نیز بر روی کرسی دیده می شود.

یکی از رسوم بسیار خوشمزه خراسان جنوبی که مخصوص شب های زمستان است کف زدن است.

دور همی قدیم

دور همی قدیم

کف زدن در شب چله

چوبک ریشه گیاهی خار مانند است که در خراسان جنوبی به آن بیخ گفته می شود.

پوسته رویی آن که رنگ چوبی شکل دارد را با چاقو جدا می کنند و وسط آن سفید رنگ است.

چوبک یا بیخ برای کف زدن

چوبک یا بیخ برای کف زدن

این ریشه سفیدرنگ را با آب می جوشانند و چند بار آب جوشیده شده آن را خالی می کنند چون اگر همان آب اولیه را استفاده کنند کف بسیار تیزی دارد که نمی توان آن را خورد.

برای یک جمعیت 5 نفره یک تکه بیخ به اندازه انگشت اشاره کافیت و آن را با دو لیوان آب می جوشانند تا زمانی که فقط یک لیوان آب باقی بماند.

وقتی آب ولرم شد آن را در ظرفی سفالی که به آن تغار می گویند می ریزند.

وسیله ای که آن را هم می زنند نیز جالب است. اسم آن دسته گز است که اغلب آن را با چوب های گز یا چوب درخت انار درست می کنند.

کف زدن با استفاده از دسته گز

کف زدن با استفاده از دسته گز

دسته از شاخه های درخت انار را با هم می بندند و مردان به صورت ترتیبی هر یک شروع به زدن کف می کنند.

بعد از مدتی که شکل کف سفتی به خود گرفت به آن شکر یا شیره انگور اضافه می کنند و می زنند تا خوب مخلوط شود و دانه های شکر زیر دندان نیاید.

کف با شیره انگور

کف با شیره انگور

بعد آن را با مغز پسته یا بادام تزیین می کنند و به مهمان ها می دهند.

تزیین کف با مغز پسته

تزیین کف با مغز پسته